7 najlepszych książek o wychowaniu dzieci, na które trafiłem i które polecam

Moja w pełni subiektywna lista dobrych książek o wychowaniu dzieci. Będzie uzupełniana na bieżąco.

„Książki, które czytamy, odpowiadają na pytania, o których istnieniu nawet nie wiedzieliśmy.” Axel Marazzi

Chyba nie zliczę, ile razy dostawałem pytania o to jakie książki o rodzicielstwie polecam. Sam zresztą też wielokrotnie sugerowałem, że o ile ja za pomocą kontaktu mailowego raczej niewiele dam radę danej osobie pomóc, to może przyda się lektura takiej czy innej książki.

W związku z tym, aby nie odpowiadać każdemu indywidualnie, postanowiłem w końcu spisać książki, które pośród dziesiątek przeczytanych pozycji, wydają mi się tymi, do których naprawdę warto zajrzeć, jeśli potrzebujemy wsparcia w roli rodzica.

Kolejność alfabetyczna, tytułami.

1. Dialog zamiast kar. Zofia Aleksandra Żuczkowska.

Jest to jedna z nielicznych książek w tym zestawieniu, które dosłownie pochłonąłem. Nie tylko zawiera mnóstwo ważnych informacji na temat tego w jaki sposób można zażegnywać konflikty, jak wyznaczać granice czy co zrobić, gdy dziecko mówi „nie”, ale jest też napisana bardzo dobrym językiem. Nie suchym profesorskim, ale takim… normalnym i wręcz powiedziałbym ciepłym.

Pamiętam, że mi osobiście bardzo spodobały się opisy rzeczywistych sytuacji, w których „niegrzeczne” dziecko, było określane przez przedszkolanki/nauczycielki jako trudne/nieposłuszne/ADHD i to jeszcze tylko pogarszało jego zachowanie, podczas gdy podejście opisane w tej książce, pozwalało rzeczywiście pomóc takiemu dziecku.

2. Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, aby dzieci do nas mówiły. Adele Faber.

Tę książkę przeczytałem jako pierwszą, jeszcze na studiach, ale wtedy miałem małe dzieci i nie bardzo się nią przejąłem, bo ona raczej o tych najmłodszych nie wspomina. Dopiero niedawno do niej wróciłem po raz drugi. Z tego co widzę, jest ona jedną z najczęściej polecanych w różnych zestawieniach i ja osobiście się nie dziwę, gdyż zawiera niemal wszystkie podstawy jakie są potrzebne, do stworzenia zdrowej relacji z dzieckiem.

Jeśli jednak miałbym mieć jakąś uwagę do tej książki, to stwierdziłbym, że jest ona trochę zbyt optymistyczna i często zakłada, że wystarczy użyć odpowiednich słów i już po chwili dziecko samo wszystko zrozumie (w sensie co zrobiło źle czy dlaczego czegoś nie wolno). Z doświadczenia wiem, że czasami to działa, a czasami to nie wystarczy, więc czuję się w obowiązku o tym wspomnieć.

3. Kiedy twoja złość krzywdzi dziecko. Matthew McKay, Patrick Fanning, Kim Paleg, Dana Landis. 

Dlaczego złościmy się na dzieci? Kiedy złość staje się poważnym problemem w rodzinie? Jakie mogą być jej konsekwencje? Jak nie dopuścić do tego, by zdominowała relacje z dzieckiem?

Na te i na wiele innych pytań, znajdziemy odpowiedź właśnie w tej książce. Pozycja zdecydowanie warta przeczytania przez wszystkich tych, którzy czują, że mają problem z tym jak reagują, gdy czują złość. Pokazuje ona nie tylko jakie są skutki nie panowania nad własną złością, ale też pokazuje skąd ta złość się bierze i jak sobie z tym uczuciem poradzić oraz jak zmienić nie tylko to, co myślimy o złości, ale też to jak postępujemy pod jej wpływem.

4. Pozytywna Dyscyplina. Jane Nelsen.

Bardzo, ale bardzo wartościowa książka, która zawiera mnóstwo informacji o wychowaniu dzieci i nie tylko. Jeśli miałbym ją podsumować w kilku zdaniach to powiedziałbym, że jest rozwinięcie tego, co można było przeczytać w „Dialog zamiast kar” i „Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały. Jak słuchać, aby dzieci do nas mówiły”.

Jeśli więc po przeczytaniu tamtych pozycji czuliście, że czegoś wam brakuje, to ta pozycja uzupełni wszystkie luki. Jedna z najlepiej moim zdaniem dopracowanych książek i jeśli miałbym się czegoś przyczepić, to jedynie tego, że jeden czy dwa rozdziały dotyczą relacji nauczyciel-uczeń, a nie rodzic-uczeń, ale jak kogoś to nie będzie interesowało to sobie po prostu ominie.

5. Rodzicielstwo przez zabawę. Lawrence J. Cohen. 

To jest książka, którą czytałem chyba trzy miesiące. Poważnie. Nie wiem czy akurat miałem gorsze chwile czy rzeczywiście jest taka ciężka w odbiorze, ale łatwo mi nie było i dobrze to pamiętam.

Nie zmienia to jednak faktu, że ta książka jest prawdziwą skarbnicą wiedzy, pokazującą bardzo konkretnie w jaki sposób niemal każdą sytuację konfliktową można rozładować przy pomocy zabawy i to w taki sposób, aby nie tylko rozładować negatywne emocje, ale też nauczyć dziecko właściwego postępowania.

Jedną z metod opisywałem tutaj.

 

6. Więź. Dlaczego rodzice powinni być ważniejsi od kolegów. Dr Gordon Neufeld, Dr Gabor Mate. 

Książka, która bardzo mocno mną wstrząsnęła i która pokazała dlaczego bardzo często różne „metody” czy „sposoby” na dziecko nie są skuteczne, mimo tego, że powinny działać. Krok po kroku opisuje ona co się zmieniło na przestrzeni ostatnich lat i dlaczego tak się stało. Pokazuje ona jak wpłynęło to na obecną sytuację, w której dzieci mają coraz większe problemy z odnalezieniu się w świecie, a rodzice w ich wychowaniu, mimo że kiedyś tego nie było. Pokazuje też co może nam pomóc odwrócić ten trend i sprawić, aby rodzicielstwo znowu stało się przyjemnością, a nie ciągłą walką. Pozycja do której zdecydowanie będę wracał.

Zainspirowany tą pozycją napisałem m. in. ten tekst oraz wystąpiłem w Pytaniu Na Śniadanie.

7. Wszystkie dzieci są zdolne. Jak marnujemy wrodzone talenty. Gerald Hüther, Uli Hauser

Ta książka przede wszystkim odpowiada na pytanie zawarte w podtytule i udowadnia tytułową tezę, co zdecydowanie otwiera oczy na to jak bardzo nieprzystosowany do dzieci jest nasz obecny system edukacji mierzący wszystkich jednakową miarą.

Niemniej jest w tej książce jeszcze coś, co zostało we mnie po lekturze, czego wcześniej nie byłem świadomy. Macie czasami tak, że czujecie coś podświadomie, ale kiedy usłyszycie to od drugiej osoby, to nagle staje się to rzeczywistością? Ja tak miałem w przypadku tej książki.

Pamiętacie nasze dzieciństwo? Pełne beztroski, biegania samopas po wiosce czy po osiedlu z bandą dzieciaków nam podobnych? Ta książka pokazuje jak bardzo naszym dzieciom tej właśnie beztroskiej zabawy brakuje i jak możemy to zmienić, mimo tego, że żyjemy w świecie, nie zostawiającym już dla naszych dzieci zbyt wiele miejsca.

Bonus: Wszystkie książki autorstwa Agnieszki Stein.

Wrzucam jako bonus, bo tutaj nie da się wybrać jednej konkretnej książki (na rynku dostępne są Dziecko z bliska, Dziecko z bliska idzie w świat, Potrzebna cała wioska i najnowsza Akcja Adaptacja, która skupia się na tym jak pomóc dziecku idącemu do przedszkola).

Niemniej jeśli chcecie wiedzieć więcej o rodzicielstwie bliskości (czy jakkolwiek inaczej nazwać ten rodzaj wychowania), to koniecznie musicie zapoznać się z twórczością Pani Agnieszki. Polecam też śledzić jej fanpage, bo wrzuca tam naprawdę dużo wartościowych treści, często organizuje webinary, na których szczegółowo omawia różne zagadnienia i w mojej opinii jest jednym z najlepszych psychologów dziecięcych, jakich było mi dane spotkać.

Macie jeszcze jakieś swoje pozycje, które możecie polecić i które waszym zdaniem warto przeczytać?

Jeśli tak, to nie chowajcie ich dla siebie, tylko pomóżcie innym i podzielcie się w komentarzach :)

Prawa do zdjęcia należą do Sam.

  • Monika Romanowska

    Czytałam na studiach, ostatnio wróciłam do niej już będąc mamą, bardzo polecam choć wiem, że ciężko ją dostać. „Dobra miłość – co robić aby nasze dzieci miały udane życie” – Wojciech Eichelberger, Andrzej Samson.

    Druga książka a właściwie seria „Wychowanie bez porażek”- Thomas Gordon.

    No i ostatnia pozycja „Nie z miłości”- Juul Jesper

    • Po cichu liczyłem, że wszystko już przeczytałem i nikt nic nie napisze. A tu pierwszy komentarz i już trzy książki, których nie znam :D

    • Anna N-ska

      Pan Samson z pierwszej propozycji, to ten sam, który zostal skazany za pornografie dziecięca?

    • Anna

      Juul’a to chyba wszystkie :)

    • Sakinimod

      Ten duet miał też jeszcze jedną książkę – „Dobre rozmowy, które powinny odbyć się w każdym domu”. Natomiast samego Samsona polecam „Książeczka dla przestraszonych rodziców, czyli co robić, gdy twoje dziecko zachowuje się dziwnie, niepokojąco, nietypowo”

  • krystian

    Pasterz serca dziecka – moim zdaniem podstawowa książka która trafia w sedno rozważań nad wychowaniem dzieci

    • Aguaya

      No, ale to jest religijna książka, więc raczej nie nazwałabym jej podstawową, bo nie wszyscy chcą żeby im pokazywać „jak prawda Ewangelii może zmienić nie tylko zachowanie dziecka, ale całe jego życie.” Spoko osób wcale nie uważa nawet historii opisanych w ewangeliach za prawdę, a powyższym poście chodzi raczej o zebranie książek bardziej uniwersalnych, dla każdego rodzica, nie tylko katolika :)

      • krystian

        Dla mnie dziecko to również istota duchowa nie tylko fizyczno-chemiczna wypadkowa miłości rodziców zatem polecam taka a nie inną książkę. Dla mnie jest ona podstawowa bo każdy człowiek w tym dzieci tez powinny zobaczyć piękno Ewangelii czyli to co Bóg zrobił dla człowieka żeby go odnaleźć. To że sporo osób nie uważa Ewangelii za prawdę nie znaczy ze ona nie jest prawdą, prawda? :) stąd polecam książkę nie tylko „religijnym” i katolikom bo moim zdaniem nawet ateista może z niej wynieść wnioski i zastosować do wychowania dzieci. Mam wrażenie ze wiele książek przedstawia wychowywania dzieci a niewiele dociera do sedna czyli motywów działania dziecka i jak kształtować dziecięce serce żeby wyrosło na mądrego człowieka. Pozdrawiam i polecam książkę :)

  • Ania Flowerpower

    Thomas W Phelan „Magiczne 123. Dyscyplina dla dzieci w wieku 2-12 lat”. Książkę kupiłam, przeczytałam i teraz wędruje między moimi koleżankami lub rodzicami moich podopiecznych.

  • Kamila

    Zabrakło mi w tym zestawieniu Jespera Juul’a. Bardzo polecam chyba wszystkie Jego książki a szczególnie „Twoje kompetentne dziecko”

    • W takim razie muszę do niej wrócić, bo czytałem, a niewiele z niej pamiętam.

  • Agnieszka Naj

    Wychowanie bez kar i nagród

  • Kinia

    Juul jedyny autor którego nawet moja zniechęcona do wszelkiej maści psychologicznych książek ( i pochodnych) brzydsza połowa czyta i poważa!!! Trzy najważniejsze dla mnie: Moje kompetentne dziecko, Nie z miłości i Zamiast Wychowania

  • wygnaniec

    Alfie Kohn – wychowanie bez nagród i kar

  • ‚Sposób na trudne dziecko’ – jeśli ktoś czuje, że ma większe problemy z dzieckim

    • Paulina Byczewska

      Serio? Książka o terapii behawioralnej?

  • Sakinimod

    Jeżeli interesuje Cię NVC to polecam „Tańcował żyrafa z szakalem”, jest fajniej napisana niż książki Rosenberga.

    • Dzięki :) Rosenberga czytałem i lubię, ale nie powiem, żeby to były porywające lektury :)

  • Anna Andrzejewska-Godecka

    W sumie mogłabym wymienić sporo książek… Ale jak studiowałam pedagogikę zakochałam się bardzo w „Nowej Summerhill” A S Neilla. Raczej to dla większości jest pozycja uzupełniająca, ale bardzo warta przeczytania.

  • Jesper Juul, zdecydowanie. Plus Margot Sunderland „Mądrzy rodzice”.

    • Anna

      Mądrzy rodzice! Obowiązkowo już w ciąży, zamiast Tracy Hogg

  • A mi najbardziej brakuje Korczaka :(

  • Iwona D.

    Grzelak – „Dziki ojciec”

  • Aneta Krywalska-Szulc

    A ja polecam również „SPOSÓB NA TRUDNE DZIECKO Przyjazna terapia behawioralna” Kołakowski Artur, Pisula Agnieszka.
    Książka faktycznie przyda się tym rodzicom, których dzieci są tzw. „trudne”, aczkolwiem uważam że każdy rodzic powinien ją przeczytać.

  • Gosia

    Stuart Shanker „Self – reg”

  • Rysia

    Jestem mamą dwulatka, i ostatnio bardzo pomogła mi książka „W sercu emocji dziecka” polecana przez znajomą. Pozwala zupełnie inaczej spojrzeć na płacz mojego synka i zdecydowanie spokojniej do niego podejść.

  • Julita Bo

    Dokładnie wszystkie pozycje Jasper Juul’a. A dla rodziców nastolatków wszystkie książki Marii Łopatkowej

  • Aneta Kiszkiel

    Zabraklo mojego NAJwazniejszego… Jespera Juul’a…

  • Ela

    Mam pytanie do Pana czy książka „Kiedy twoja złość krzywdzi dziecko” zawiera podobne treści opisujące jak sobie ze złością radzic co w książce „Kiedy złość rani”?

    • Niestety nie miałem okazji jej przeczytać, więc nie jestem w stanie odpowiedzieć.

    • Mariola Kurczyńska

      „Kiedy złosć rani” jest skierowana do osób dorosłych i dotyczy problemów dorosłych ludzi. Otwiera oczy na temat własnej złosci i pomaga sobie z nia poradzić. Zawiera konkretne wskazówki. Warto przeczytać, jak się ma rodzinę:) Druga pozycja jest skierowana do rodziców. Omawiane przykłady dotyczą dzieci w róznym wieku. Sa tutaj również konkretne ćwiczenia i wskazówki,autorzy koncentrują się na rodzicach i ich reakcjach na złosć dziecka. Obie godne uwagi. Ta sama myśl przewodnia, ale inny temat.

  • Blanka

    1 września 2017 premiera książki „Prawa naturalne dziecka” Celine Alvarez (CoJaNaTo) – podeślę z radością :)
    Wspaniałe rzeczy się w Polsce wydają w tej dziedzinie i to jest krzepiące. Tę listę można by wydłużyć o kilkanaście wartościowych i absolutnie kosmicznie wartościowych książek. Np:

    „Wychowanie szczęśliwego dziecka” C.Gueguen (wyd. Amber), wspomniany już przez komentujących Jasper Juul (wyd. Mind), no i „Uważność i spokój żabki” E.Snel (wyd. CoJaNaTo), oczywiście.

  • Joanna Zielińska

    Według mnie brakuje tu jeszcze „Wychowania bez nagród i kar” Alfie Kohna. To rodzicielski must have :-)

  • Ja bym jeszcze dorzuciła coś z mojej działki, tak bardziej edukacyjnie, tytuł wskazujący na pracę z dzieckiem z ADHD, ale dla mnie źródło przydatnych wskazówek dla uczniów i rodziców wszystkich dzieci. Nawet żałuję, że nie wydano jej pod innym tytułem: Dziecko z ADHD w klasie. Planowanie pracy dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi

  • Ela

    Dopiero zaczynam ale.dajnie sie zapowiadaja: dzikie stwory. Oraz: niesforne ksiezniczki

  • Ciekawe propozycje, będzie trzeba im się bliżej przyjrzeć.

  • Małgorzata Fuławka

    WSZYSTKIE książki Isabelle Filliozat! „Nie ma rodziców doskonałych”, „W sercu emocji dziecka”, „Próbowałam już wszystkiego”, „Moje dziecko doprowadza mnie do szału”.
    Urzeka mnie to, z jakim szacunkiem autorka odnosi się do dziecka i do rodzica. Jak wiele daje praktycznych wskazówek i jak ciekawie wyjaśnia procesy psychologiczne, które świetnie zna ze swojej praktyki psychoterapeutycznej. Naprawdę polecam.

  • Diana Dyndor

    Witam,

    jestem mamą półtorarocznej, kochanej i uroczej, ale też charakternej dziewczynki i zarówno ja, jak i mąż chcielibyśmy nauczyć się, jak radzić sobie z jej atakami złości. Którą z tych pozycji poleciłby Pan na początek? Pewnie nie wszystkie z tych publikacji odnoszą się do tak małych dzieci.
    Z góry dziękuję za pomoc :)

    • Myślę, że można na początku odpuścić pozycje 3, 6 i 7, bo one albo odnoszą się do rodziców albo do dzieci nieco starszych. Natomiast z pozostałych, to dowolną :)

  • boć

    Proszę o pomoc. Jestem w ciąży i szukam instrukcji obsługi dzieci od 0-3 lat czyli tych, z którymi nie da się jeszcze za bardzo rozmawiać poważnie, a już pojawiają się problemy (na razie tylko słyszałam np o buncie dwulatka). Interesuje mnie wszystko – jak postępować kiedy się źle zachowuje, bije, jak zaspokajać potrzeby. To moje pierwsze dziecko, a z doświadczenia rodziny czy znajomych nie chce korzystać :)

    • Wszyscy szukają :) Myślę, że jedynka, dwójka i czwórka mogą się w takim razie przydać :)

  • Paulina Gacek

    Bardzo podoba mi się cytat Axela Marazzi, z jakiego źródła on pochodzi?